امام جعفر صادق(ع) شخصيتي قرآني است كه ديدگاهها وافكار ونظرات ايشان از قرآن وشارح بر گرفته شده است به طوري كه در آغاز امامت حضرت افرادی از شیعیان و حتی بستگان حضرت حاضر به قبول امامت ایشان نبودند، لذا حضرت از راههای گوناگونی کوشیدند آنها را به قبول راه صحیح وادار سازند و دراین زمینه به اذن خداوند معجزاتی نیز انجام دادندچرا كه نگاه امام به هر قضيه اي همچون نگاه قرآن وسنت بود.

همانطور كه مي دانيم دوران امام جعفر صادق در میان دیگر دورانهای ائمه اطهار، دورانی منحصر به فرد بود و شرایط اجتماعی و فرهنگی عصر آن حضرت در زمان هیچ یک از امامان وجود نداشته است و این به دلیل ضعف بنی امیه و قدرت گرفتن بنی عباس بود. كه مدتها در حال مبارزه با هم بودند و این مبارزه در سال 129 هجری وارد مبارزه مسلحانه و عملیات نظامی گردید.
این کشمکش ها و مشکلات سبب شد که توجه بنی امیه و بنی عباس کمتر به امامان و فعالیتشان باشد، از این رو این دوران، دوران آرامش نسبی امام صادق و شیعیان و فرصت بسیار خوبی برای فعالیت های علمی وفرهنگی آنان به شمار می رفت.

واين بهترين فرصت براي امام بود تا برای دفاع از دین و حقانیت تشیع و نشر معارف صحیح اسلام استفاده كند. وتوانست با استدلال های متین و استوار، پوچی عقایدا و برتری اسلام را ثابت كند.

از جمله در زمينه حقوق اجتماعي امام تمام سعي وتلاش خودشلن را نيز به كار گرفتند وديدگاههايي در مورد مسائل اجتماعي بيان فرمودند كه به نمونه هايي ازآن اشاره مي كنم:

-امام جعفر صادق فرمودند " سه چيز است كه همه مردم به آنها نيازمندند: امنيت، عدالت و آسايش و فراخ حالى"

وهمچنين سفارش نمودند كه: «از خدا بترسيد و به خاطر خدا با همديگر برادر، نيك، دوست، مرتبط و دلسوز باشيد و با همديگر ديدار و ملاقات كنيد»ودر مورد همكاري وهمدردي وعطوفت فرمودند:
«بر مسلمانان واجب است كه در برقرارى رابطه و همكارى و مهربانى و همدردى با نيازمندان بكوشند.»
وازآنجايي كه انسانها بايد خيرخواه همديگر باشند ومنفعت را براي هم جلب وضرر را از يكديگر دفع نمايند امام ندا سرداد كه:
واى بر قومى كه با امر به معروف و نهى از منكر، فرمان خدا را اجرا نمى كنند.
امام جعفر صادق احترام به شخصيت هر فرد مسلمان را واجب دانسته وبه اداي حق همسايگي تاكيد فرمودند ودر جلوگيري از خورده شدن حق ايتام وزنان فرمودند:
«از خدا بترسيد در حق اين دو موجود ضعيف، زن و يتيم.»
بدين ترتيب شرایطی مناسب پیش آمده بودتا معارف اسلامی بیش از هر وقت دیگر از طریق الهی خود منتشر شود به صورتی که بیشترین احادیث شیعه در تمام زمینه ها از امام صادق نقل گردیده و مذهب تشیع به نام مذهب جعفری و فقه تشیع به نام فقه جعفری خوانده می شود.
گذشته از اين موارد اجتماعي كه دامنه آن بسيار گسترده است وقتي حضرت صادق به مرحله اي از علم رسيد كه خود عهده دار امر تدريس گرديد علاوه بر جغرافيا و هيئت ، فلسفه و فيزيك را نيز تدريس مي‌كرد در حاليكه در زمان تدريس ايشان فلسفه و فيزيك غرب هنوز به عربي ترجمه نشده بود و تازه مترجمين شروع به ترجمه آن علوم از زبان سورياني به عربي كرده بودند بدون اينكه معني برخي اصطلاحات فلسفي را بدانند ، لذا مي شود حدس زد كه امام صادق آن علوم يوناني را در محضر پدر آموخته و فراگرفته است و بعد از آنكه علم پيش رفت خود هم مطالبي بر آن افزود و هرگاه امام در محضر پدر آن علوم را نمي آموخت طبعاً نمي‌توانست آن دانستني ها را كه هنوز ترجمه هم نشده بود تدريس كند.

وحتي كتاب جغرافياي بطلميوس تدريس مي شد كتابي كه به كرويت زمين هم اشاره اي كرده است وامام صادق اشكالاتي نيز به نظريه هاي او داشته است و اين نظر را كه خورشيد، ماه و سيارات و كواكب ديگر به دور زمين مي گردد توسط ايشان نقد و رد شده است واز ديگر علوم علم هندسه بود كه در محضر ايشان تدريس مي شد

كه در ابتدا اين درس از راه مصر و از طريق دانشمندان قبطي به امام باقر رسيده بود و آن امام معصوم در زمان تدريس خود بيشتر از قواعد علمي اقليدس

يوناني ( قرن سوم ميلادي) استفاده مي‌كرد و امام صادق بعدها بررسي و تحقيق در اين زمينه را وسعت و گسترش بيشتري داد.

در كلاسهاي درس امام جعفر صادق همچنين منطق ارسطو وطب نيز تدريس مي شد واز جمله درسهايي كه در نزد امام جايگاه ويژه اي داشت علم فيزيك بود كه خود شامل خود شامل چندين علم نظير حيوان شناسي، گياه شناسي، زمين شناسي و همچنين مكانيك بود وفيزيك ارسطو با عنوان علم الاشياء مشتمل بر تمام موارد ياد شده بود و اين علم هم مانند ديگر علوم آن دوره از طريق قبطيان مصر وارد عربستان و محضر درس امام باقر گرديد هم در اين زمان بود كه امام صادق در محفل درس پدر با اين قسمت از فيزيك ارسطو مواجه شد كه اظهار مي‌داشت در جهان بيش از چهار عنصر وجود ندارد كه عبارت است از خاك،آب،باد و آتش. از زمان ارسطو تا امام صادق قريب هزار سال سپري شده بود و در آن مدت طولاني عناصر اربعه به صورتي كه ارسطو گفته بود يكي از اركان علم الاشياء محسوب مي شد و به ذهن كسي خطور نمي كرد كه با آن تئوري مخالفت كند امّا امام ششم اولين كسي بود كه در محضر پدر اين نظريه را نقد نمود و اشكالات متعددي بر آن وارد ساخت. هم او بود كه هزار و يكصد سال پيش از علماي قرن هجدهم ميلادي اروپا كه اجزاي هوا را كشف و از هم تفكيك كردند گفت كه باد(هوا) يك عنصر نيست بلكه خود از چندين عنصر متعدد بوجود آمده است و بطور دقيق‌تر حتي اظهار داشت كه هوا داراي چندين جزء است و يكي از اجزاء هوا در بعضي اجسام دخالت مي كند و آنها را تغيير مي دهد و اين جزء همان است كه كمك به سوزاندن مي كند و اگر كمك آن نباشد جسمي كه قابل سوختن است نمي‌سوزد و مسايلي از اين دست در مورد آب و تعريف نور و ...
در حقيقت امام جعفر صادق كه اولين دانشمند واقعي در دنياي اسلام است و از پيشگامان اولية عرفان و به قولي پايه گزار عرفان اسلامي نيز بشمار مي‌آيد.
شهادت امام جعفر صادق )ع) را به تمام شيعيان تسليت مي گويم.

موفق باشيد

زهرا شريف زاده/مدير دبيرستان /مشهد