13 مهر روز جهاني معلم

برگزاري روز جهاني معلم در سکوت

شيرزاد عبداللهي

پنجم اکتبر برابر با 13 مهرماه روز جهاني معلم است. در سال هاي اخير بزرگداشت اين روز مورد توجه تشکل هاي صنفي و بخش هايي از جامعه معلمان ايران قرار گرفته است. به اين ترتيب با دو روز معلم رو به رو هستيم؛12 ارديبهشت و13 مهر. اولي روز ملي معلم و دومي روز بين المللي معلم است. امسال روز جهاني معلم به جمعه افتاده است. آيا دولت و مسوولان وزارت آموزش و پرورش از وجود چنين روزي خبر ندارند؟ آيا دولت ايران با نامگذاري چنين روزي به نام معلم مخالف است و اگر چنين است چرا مخالفت خود را صريحاً ابراز نمي کند؟

وزراي قبلي با سکوت از کنار روز جهاني معلم مي گذشتند. تنها مرتضي حاجي در سال 83 اين سنت را شکست. تقويم سال86 را با هم ورق مي زنيم. تنها مناسبت ثبت شده در تاريخ 13 مهر روز نيروي انتظامي است و نامي از روز معلم ديده نمي شود. قبل از پاسخ به اين پرسش ها ابتدا به دو سوال مقدماتي جواب مي دهم. چه کساني روز 5 اکتبر را روز معلم اعلام کرده اند و چرا؟ و دوم اينکه در 5 اکتبر چه اتفاقي افتاده است؟

يونسکو؛5 اکتبر از سوي يونسکو روز معلم ناميده شده است. «سازمان آموزشي، علمي و فرهنگي ملل متحد» را به اختصار يونسکو مي نامند. کلمه يونسکو هيچ معنايي ندارد و مرکب از 6حرف لاتين است که هر حرف معرف يکي از کلمات تشکيل دهنده نام اين سازمان است.

اين سازمان در سال 1945 ميلادي، درست پس از پايان جنگ جهاني دوم و با اين استدلال پا گرفت که جنگ ها نخست در ذهن بشر شکل مي گيرد، پس دفاع از صلح نيز بايد از ذهن بشر شروع شود. نماينده ايران در 4 نوامبر سال 1946 ميلادي (1325 شمسي) اساسنامه يونسکو را امضا کرد. دو سال بعد، در تاريخ 15تيرماه 1327، مجلس شوراي ملي عضويت قطعي ايران را به تصويب رساند و سرانجام اساسنامه کميسيون ملي يونسکو در 13 ماده در سال 1328 ه.ش. توسط هيات وزيران تصويب شد.

بعد از پيروزي انقلاب اين اساسنامه مورد بازنگري قرار گرفت و سرانجام در 17 ماده و4 تبصره تنظيم و پس از تاييد وزارت فرهنگ و آموزش عالي در جلسه مورخ 29 شهريورماه سال 1366 توسط هيات وزيران به تصويب رسيد. ايران يکي از اعضاي اوليه اين نهاد وابسته به سازمان ملل بوده و عضويت آن بعد از انقلاب نيز ادامه داشته است.

برخي از ايرانيان نسبت به فعاليت مجامع بين المللي نظر منفي دارند و معتقدند که نهاد هاي بين المللي چيزي جز ابزار سلطه و غارت نيستند. عده يي هم معتقدند که اين گونه نظرات نوعي فرافکني و فرار از زير بار مسووليت است و بايد عوامل عقب ماندگي را در داخل کشور جست وجو کرد. اين يادداشت گنجايش پرداختن به چنين بحثي را ندارد اما به فرض حتي اگر نظر گروه اول درست باشد، باز هم يونسکو را نمي توان آلت دست دولت هاي غربي دانست زيرا مرکز عمل و معرف هر کشور در يونسکو کميته ملي يونسکو است.

در ايران رئيس اين کميته وزير علوم، تحقيقات و فناوري است. اين کميته که در راس آن يک مقام دولتي قرار دارد برقراري ارتباط بين يونسکو و نهادهاي علمي، آموزشي و فرهنگي داخل کشور را برعهده دارد. در شوراي عالي کميته ملي علاوه بر وزير علوم، وزراي خارجه، ارشاد اسلامي، آموزش و پرورش و رئيس سازمان حفاظت از محيط زيست و صدا و سيما نيز حضور دارند. دبيرکل کميته ملي يونسکو هم با ابلاغ وزير منصوب مي شود. مي بينيد که فضايي براي هيچ گونه رخنه احتمالي وجود ندارد.

امريکا قهر کرد؛ ساختار يونسکو کاملاً دموکراتيک است و مثلاً با شوراي امنيت فرق دارد. برنامه ها و تصميمات يونسکو در مجمع عمومي اين نهاد که سالي يک بار تشکيل مي شود، اتخاذ مي گردد. در مجمع همه کشور ها داراي حقوق مساوي هستند. فقير و غني، توسعه يافته و در حال توسعه هر کدام يک راي دارند. هيچ کشوري حق وتوي تصميمات اين سازمان را ندارد. مديرکل يونسکو توسط کنفرانس عمومي و براي مدت شش سال انتخاب مي شود.

دبيرکل کنوني که در سال 1999 ميلادي انتخاب شد کويي چيروماتسويورا از کشور ژاپن است. دبيرکل قبلي يک روشنفکر اسپانيايي به نام فدريکو مايور بود که تمايلات چپ گرايانه و ضدامريکايي داشت. در ربع قرن ميلادي گذشته، يونسکو زير نفوذ افکار غيرمتعهدها و روشنفکران جهان سومي قرار داشت. کار به جايي رسيد که امريکا در سال 1984 و انگلستان در سال 1985 يونسکو را به حالت اعتراض و قهر ترک کردند. انگلستان در سال 1997 و ايالات متحده در سال 2003 به اين سازمان بازگشتند. نکته ديگر اينکه توصيه هاي يونسکو سياسي نيست. حفظ ميراث فرهنگي و آثار باستاني يا آموزش براي همه يا تاکيد بر آموزش مهارت هاي زندگي و آموزش هاي فني - حرفه يي در برنامه هاي آموزشي توصيه هاي کلي و فراسياسي است. براي يونسکو فرق نمي کند که اثر تاريخي مورد حمايت مجسمه بودا در باميان افغانستان باشد يا ميدان نقش جهان اصفهان يا معبدي در هند يا آرامگاه کورش در پاسارگاد. به عنوان نمونه قرار است بازسازي حرمين امامان شيعه در سامرا بعد از ماه رمضان با مشارکت يونسکو آغاز شود. آن گونه که برخي از مقامات آموزش و پرورش تصور مي کنند يونسکو با آموزش مهارت هاي مومنانه هم مخالفتي ندارد. اصلاً يونسکو اهرمي براي تحميل نظرات خود به کشورها ندارد. به عنوان مثال يونسکو نمي تواند چيزي را بر آموزش و پرورش ايران تحميل کند. ارتباط يونسکو با محافل و موسسات فرهنگي و آموزشي داخل کشور از طريق کميته ملي يونسکو است که نگاهي به ترکيب اعضاي آن نشان مي دهد چنين تصوري کودکانه و بسيار بعيد است.

روز جهاني معلم؛ در چهل و چهارمين اجلاس وزراي آموزش و پرورش که در تاريخ 3 تا8 اکتبر سال 1994 در شهر ژنو برگزار شد، فدريکو مايور دبيرکل وقت پيشنهاد کرد که مجمع روزي را به نام روز معلم اعلام کند. اين پيشنهاد از سوي مجمع تصويب شد. در اين اجلاس 70 وزير،27 معاون وزير و38 ناظر از 135 کشور جهان حضور داشتند. جالب اينکه امريکا و انگليس در اين اجلاس حضور نداشتند و هنوز به يونسکو بازنگشته بودند.

از ايران نيز هياتي به رياست محمدعلي نجفي در اين اجلاس شرکت کرده بود. اعضاي هيات ايراني عبارت بودند از سيروس ناصري، غفراني، نادرقلي قورچيان، عباس صدري، محمود مهرمحمدي و حسين معيني. هيات ايراني به اين پيشنهاد راي مثبت داد. از سال 95 به بعد، اين روز همه ساله با صدور اطلاعيه و چاپ پوستر و طرح شعار هاي جذاب در مورد اهميت کار معلمان جشن گرفته مي شود.

برگزاري مراسم در سطح ملي برعهده کشور ها گذاشته شده است. طرح اين پيشنهاد از سوي فدريکو مايور را مي توان چرخشي در ديدگاه هاي يونسکو نسبت به آموزش و پرورش دانست. تا قبل از اين اجلاس مشکلات آموزش و پرورش را ناشي از کمبود سرمايه گذاري هاي فيزيکي مي دانستند اما با بحث هايي که در اجلاس 44 صورت گرفت اين نظر تقويت شد که براي بالا بردن کيفيت آموزش بايد کيفيت کار و زندگي معلمان ارتقا يابد و معلم از جايگاه اجتماعي مناسبي بر خوردار شود. توصيه يونسکو به کشور هاي عضو ايجاد شرايط مناسب کار و زندگي براي معلمان و تقويت اميد و اعتماد در ميان آنها است.

براساس آمارهاي يونسکو يک سوم از جمعيت 60 ميليوني معلمان جهان زير خط فقر زندگي مي کنند. سطح زندگي و رفاه معلمان در کشورهاي در حال توسعه سال به سال کاهش مي يابد و جاذبه هاي شغل معلمي براي جوانان جوياي کار کمتر شده است.

سوالي که ممکن است مطرح شود اين است که چرا پنج اکتبر؟ مجمع عمومي سال 1994از 3 تا 8 اکتبر برگزار شد. اين روز به مناسبت صدور بيانيه مشترک يونسکو/ سازمان بين المللي کار پيرامون وضعيت آموزگاران که روز پنج اکتبر 1966 امضا شده بود روز معلم نامگذاري شد. در تاريخ پنج اکتبر 1966ميلادي پس از کنفرانس ويژه مقام و منزلت معلم که توسط يونسکو در شهر پاريس برگزار شد توصيه نامه يي در 13 فصل و146 بند تهيه شد.

جاي خالي در تقويم؛ فعالان صنفي با تعجب مي پرسند چرا وزراي آموزش و پرورش اين روز را در تقويم هاي خود يادداشت نکرده اند و حتي يک تشکر خشک و خالي را در روز جهاني معلم از معلمان دريغ مي دارند. تنها در مهرماه سال 83 وزارت آموزش و پرورش دل به دريا زد و با صدور اطلاعيه يي به تقارن آغاز سال تحصيلي با روز جهاني معلم اشاره کرد و از واحد هاي آموزشي خواست با برپايي جشن و سرور و مراسم ويژه، سال تحصيلي را با تعظيم و گراميداشت مقام معلم آغاز کنند. روابط عمومي وزارتخانه هم پوستري چاپ کرد.

معلمان و روز معلم؛ روند نگران کننده يي که از 18 سال پيش آغاز شده و کسي هم به فکر چاره يي براي آن نيست زوال شغل معلمي به عنوان يک حرفه تخصصي و تمام وقت است. در جامعه و در ميان مردم نيز معلمي اعتبار خود را از دست داده است. معلم ديگر الگوي جوانان نيست و افراد تحصيلکرده و باهوش ديگر داوطلب شغل معلمي نيستند.

معلم ديگر به شغل خود افتخار نمي کند. معلم انساني ژنده پوش، غمگين و مضطرب است که در حل نا معادله پيچيده دخل وخرج زندگي درمانده است. روز معلم چه جهاني و چه ملي و مذهبي براي معلم جز غم و اندوه چه دستاوردي دارد. امسال هم که اين روز متفاوت با هر سال است. گل بود به سبزه نيز آراسته شد. شرح درد و رنج معلمان اين روزها نقل مجالس و محافل است.

در حالي که آموزش و پرورش ما با چالش هاي اساسي روبه رو است و نظام آموزشي ما به دليل بي اعتنايي به تحولات و پيشرفت هاي دنيا گرفتار رکود و بحران است، ما همچنان درگير بحث هاي پايان ناپذير در مورد تقدم يا تاخر تعليم برتربيت و ماجراهاي گزينش معلمان و تغييرات چندين باره کتاب هاي علوم انساني براي تطبيق روايت هاي تاريخي با وقايع و تحليل هاي روز و اخيراً فلسفه آموزش و پرورش هستيم. آيا وقت آن نرسيده که نگاه مسوولان به آموزش و پرورش واقعي شود و به جاي تکرار شعار هاي سياسي و بار کردن همه وظايف به دوش نحيف آموزش و پرورش توقعات خود را از اين وزارتخانه واقعي کنيم.

 منبع : اعتماد